De aquarelverf bestaat in de vormen: blokjes, napjes, geperst pigment, tubes, water oplosbare wasco en water oplosbare kleur potloden. De verf bestaat vrijwel alleen uit zuivere pigmenten, vermengd met arabische gom die zorgt voor de kleefkracht tussen de pigmentdeeltjes en het papier, en glycerine. Aquarelverf is, in tegenstelling tot plakkaatverf altijd transparant.
De meeste aquarelschilders gebruiken geen wit. Het wit in een aquarel bestaat dan uit het onbeschilderde papier. Sommigen gebruiken dekkende witte verf om accenten aan te brengen, maar daar moet spaarzaam mee worden omgegaan. Soms wordt de verf in de pure kleuren gebruikt, maar het mengen van de verschillende kleuren is ook eenvoudig mogelijk, hoewel het mengen van meer dan twee kleuren meestal niet tot een bevredigend resultaat leidt. Sommige kleuren verdringen elkaar in de natte verf, een verschijnsel waar ervaren schilders handig gebruik van kunnen maken.
Belangrijk aan aquarelpapier is dat het chloorvrij is. Het vroeger geproduceerde normale papier bevatte chloor en na verloop werd normaal papier geel. Daar men in aquarels veel het wit van het papier gebruikt is het dus belangrijk om wit licht-echt papier te gebruiken. Aquarels zijn dus veel kwestbaarder voor ultraviolet licht dan olieverfschilderijen.
Er zijn vele soorten aquarelleerpapier. Dik papier van tussen de 200 gram tot 300 gram werkt vaak prettiger dan de dunnere soorten. Het oppervlak van het papier kan grof zijn of glad; de meeste kunstenaars prefereren een enigszins ruw oppervlak.
Het water van de aquarelverf verandert de structuur van het papier, het gaat bol staan. Het is raadzaam om het papier vooraf op te spannen. Dit kan met voorgelijmde papieren tape, punaises of nietjes na bevochtiging. Na droging is het papier klaar om te beschilderen.
Aquarelpenselen hebben in tegenstelling tot olieverfpenselen, vaak een wat kortere steel, ongeveer een lengte die gelijk staat aan dat van een potlood.
Ze bestaan in diverse varianten, voor het aquarelen is het niet noodzakelijk de typische marterharen olieverfpenselen te gebruiken. Tegenwoordig worden veel vaker kunststof haren gebruikt, daar deze steviger zijn en beter hun vorm behouden. Er zijn verschillende varianten: bij sommige kunststof penselen kunnen de ietsje stuggere haren gedroogde delen iets wegpoetsen.
Er zijn wel veel verschillen in prijs en kwaliteit. Vaak gebruik je verschillende penselen; grote penselen die veel water op kunnen nemen voor grote vlakken en kleine penselen voor het detailwerk. Een goed martherharen penseel is als volgt te herkennen: maak het puntje even nat met de tong; deze dient dan donker te kleuren en een fijne puntvorm te behouden. De duurste martherharen penselen zijn doorgaans de roodmarter haren penselen. Marterhaar is echter een natuurproduct en de haren kunnen na verloop van tijd krom trekken, dat is een nadeel. Kunststof haren daarentegen hebben daar geen last van, de betere kunststof haren zijn slechts een fractie goedkoper dan marterharen.
Enkele betere merken penselen zijn "Talens", "Raphael" en "Sablon".
De twee basistechnieken van aquarel zijn: nat in nat, wat betekent dat men het papier nat maakt en dan hierop gaat schilderen. nat op droog, dus wordt er geschilderd op droog papier.
Aquarelleren lijkt een makkelijke schildertechniek, toch is het de moeilijkste schildersvorm want het vereist veel concentratie en een trefzekere hand, vooral omdat fouten eigenlijk niet hersteld kunnen worden, dit in tegenstelling tot olieverf waar men eenvoudig opnieuw een lichte kleur over een donkere kan zetten.
Veel aquarelleerders gebruiken het toeval in hun werk. Zij laten de waterverf vloeien waar die heen wil en bereiken daarmee soms prachtige effecten. Een ander effect is het laten drogen van natte plekken. Hierbij verschijnen soms scherpe randjes langs de omtrek. Dit komt doordat het water aan de omtrek het eerst verdampt, waardoor nieuw, pigmenthoudend water zich aan de rand verzamelt. Als dit op zijn beurt weer verdampt, blijft een steeds pigmentrijkere oplossing aan de rand over. Het effect is vooral fraai bij het schilderen van bloembladeren. Een probleem voor beginnende aquarellisten zijn de watervlekken, waarbij de kleur juist geheel uit het midden van een nat verfgedeelte verdwijnt. Deze watervlekken zijn slechts moeilijk in een aquarel te herstellen.
Onderwerpen die zich bijzonder lenen voor aquarelleren zijn wateroppervlakten en landschappen met opvallende lucht, maar ook wordt aquarel veel gebruikt voor stillevens en portretten. Voor de uitvinding van de fotografie werden aquarellen veel gebruikt voor wetenschappelijke tekeningen van planten en dieren.
In gemengde technieken kan aquarel goed gecombineerd worden met tekeningen in oost-indische inkt, met pastelkrijt, of met potlood en olieverf. Water en olie stoten elkaar echter af. Over een oliehoudende laag kan dan ook niet meer met aquarelverf gewerkt worden. Een schilder als Paul Klee combineerde vaak aquarel met andere verfsoorten.
Omdat een aquarel erg kwetsbaar is voor beschadiging door vocht, worden aquarellen altijd achter glas ingelijst. Meestal wordt daarbij een passepartout gebruikt om de vaak ruwe randen van de aquarel te verbergen.
Netty Beukers van Steen • Klaproos 18 • 2317 EK Leiden • Nederland
0031 (0)71 5 21 53 49 • www.artnetty.com